Ohcejohka bivddii sámiid suodjaleami ođđaássiid vuostá, gávnnaha historjádutki

Ohcejogas livččii gieldda jagi 1925 álgaga mielde galgan šaddat sápmelaččaid suodjalanguovlu (”lappalaisten suojelualue”), gosa láddelaččaid ođđaássan livččii estojuvvon. Evttohusa garve jođánit Suoma riikkabeivviid gieđahallamis dievas jávohisvuođain.

Sámiid suodjalanguovllut ledje oidnosit ovdan ságastallamiin Suomas 1920- ja 1930-logus. Dán atnáge professor Veli-Pekka Lehtola oktan eanemus beroštahtti gávnnusin ođđa girjjisttis, man almmustuhttin leai bearjadaga Siida-sámemuseas Anáris.

Ohcejoga gielddastivra vuođuštii jagi 1925 álgagis dainna, ahte eanadoallu leai eahpesihkkaris ealáhus ja liigeálbmot šattašii noađđin gildii, professor Lehtola govvida dalá vuoiŋŋa sieiva sámeguovllus.

Seammás Ohcejoga gielddastivra livččii lean gárvvis gieldit maid eatnangeainnu ráhkadeami, rádjábearráigeahču boahtima ja suopmelaš álbmotskuvlla, Lehtola čállá.

Professor Lehtola varas girji ”Saamelaiset suomalaiset - kohtaamisia 1896-1953” rahpá ođđa beliid sámiid ja váldoálbmoga muhtimin váttisge gaskavuođain Suoma historjjás.

Váldoservodaga árvvuid vuostálastin

Sápmelaš gielddastivra bijai ná eahpádusa vuollái suopmelaš servodaga máŋggad ”bassi” árvvuid: johtalusoktavuođaid ovddideami ja eanadoalu leavvama oktan daid siidováikkuhusaiguin, humakeahttáge skuvlalágádusas, Lehtola muitala girjjis almmuheami oktavuođas.

– Ohcejoga gieldda árvalus gal ii ožžon miehtebiekka Suoma riikkabeivviin. Dan sadjái Beahcáma Suenjelii plánejuvvon nuortalaččaid suodjeguovlu gohccáhii mieđas beroštumi, Veli-pekka lohká.

– Evttohus nuortalašguovllu suodjaleamis ovdánii 1930-logus Suoma ministeriijain ja Oulu leanahearrá vuollásašvuođas. Dasge leai juksanmearrin eastit látteássama ja ovddidit nuortasámiid árbevirolaš ealáhusaid.

– Vuostálastit goit eahpidedje plána dahkat nuortalašguovlluin museačuohcaga ja bissehit ovdáneami, muhto áigumušat ožžo doarjaga juoba riikkaidgaskasaš dásisge.

Sámi leatna gomihii nuortalaš suodjeguovllu

Lehtola mielde jagis 1938 vuođđuduvvon Sámi leana hálddahus gomihii dakkaviđe nuortalašguovllu suodjalanfidnu. Leana mielas sápmelaččat galge vuogáiduvvat ovdáneaddji servvodahkii.

Sámi leana vuođđooaidnu leai, ahte go buot álbmolahtuide dáhkidit vuođđovuoigatvuođaid, de sierranas vuoigatvuođaid giela ja kultuvrra gáhttema várás ii dárbbaš nannet.

Dien muitala Oulu universiteahta Giellagas-instituhta professor Veli-Pekka Lehtola Anáris. Su girji ”Saamelaiset suomalaiset - kohtaamisia 1896-1953” (”Sápmelaš suopmelaččat - deaivvadeamit 1896-1953”) almmostuhttui Anáris bearjadaga.